Piazza Navona: Rome's Barokke Pronkstuk

Piazza Navona dankt zijn kenmerkende langwerpige ovale vorm niet aan een barokke architect, maar aan keizer Domitianus, die rond 85 na Chr. een atletiekstadion met 30.000 zitplaatsen op deze plek liet bouwen. De renbaan mat ongeveer 275 meter in lengte, en gedurende eeuwen na de val van Rome bouwden Romeinen huizen en markten rechtstreeks op de oude stenen tribunes — het woord "Navona" zelf is waarschijnlijk een verbastering van in agone, Latijn voor "in de spelen." De middeleeuwse wijk vulde geleidelijk de terrassen op, terwijl de vloer van de renbaan een van de belangrijkste openluchtmarkten van de stad werd — een functie die het ononderbroken tot 1869 vervulde. Toen paus Innocentius X in de jaren 1640 opdracht gaf tot een volledige herinrichting, verguldde hij in wezen een 1.500 jaar oud skelet.

Het middelpunt van die herinrichting is Gian Lorenzo Bernini's Fontana dei Quattro Fiumi (Fontein van de Vier Rivieren), onthuld in 1651. Vier kolossale marmeren riviergoden — de Nijl, de Ganges, de Donau en de Río de la Plata — vertegenwoordigen de vier continenten die de Europese cartografen destijds kenden, en zij liggen uitgestrekt op een dramatische travertijnen rotsformatie waaruit een oude Egyptische obelisk van 16,5 meter omhoogrijst. De obelisk, oorspronkelijk voor Rome gemaakt onder Domitianus en later verplaatst naar het Circus van Maxentius, werd bekroond met de duif van de familie Pamphilj, het heraldische symbool van Innocentius X. Aan weerszijden van het plein staan twee begeleidende fonteinen: de Fontana del Moro in het zuiden, ontworpen door Giacomo della Porta in 1575, waarbij Bernini in 1653 de centrale Moor toevoegde die worstelt met een dolfijn; en de Fontana del Nettuno in het noorden, eveneens het bassin van della Porta, hoewel de krachtige sculptuurgroep van Neptunus pas in 1878 werd toegevoegd. De westelijke zijde wordt gedomineerd door Francesco Borromini's Sant'Agnese in Agone (begonnen in 1652), waarvan de concave gevel en twee klokkentorens een bewust theatraal tegenwicht vormen voor Bernini's fontein — de twee meesters waren berucht om hun rivaliteit, en de Romeinse legende (vrijwel zeker apocrief) wil dat de Nijlgod zijn ogen afschermt om de kerk van Borromini niet te hoeven zien.

Bezoekers beleven het plein vandaag de dag als een voortdurend bruisend toneel. Straatportrettisten en schilders plaatsen hun ezels langs de omtrek, terwijl de omliggende cafés — waaronder het historische Tre Scalini, de geboorteplaats van het tartufo-chocoladetruffel dessert — tafels uitstallen over de oker-kleurige keitjes. In december verandert het plein in Rome's meest sfeervolle kerstmarkt, een traditie geworteld in de 17e-eeuwse Festa della Befana, toen het plein van oudsher speelgoed- en snoepverkopers huisvestte op de vooravond van Driekoningen. Het Palazzo Braschi, dat de zuidelijke hoek inneemt, herbergt het Museo di Roma en zijn elegante neoklassieke binnenplaats — zeker een omweg waard.

Piazza Navona is op elk uur gratis toegankelijk, en bij dageraad of laat op de avond is het licht het mooist en zijn de drukte het geringst. De dichtstbijzijnde bushaltes bevinden zich aan de Corso del Rinascimento, twee minuten lopen naar het oosten. Zakkenrollers zijn actief, met name rond de Fontein van de Vier Rivieren tijdens de drukke middaguren, dus houd tassen dichtgeritst en voor u. Zitten op de fonteinkanten is verboden en wordt bestraft met boetes. Voor de klassieke fotohoek op de Fontana dei Quattro Fiumi plaatst u zich aan het noordelijke einde van het plein met de blik naar het zuiden, met Sant'Agnese in Agone achter de obelisk.