Basilica di San Lorenzo Maggiore

De Basilica di San Lorenzo Maggiore is een van de belangrijkste vroegchristelijke monumenten in Noord-Italië en behoort tot de oudste nog bestaande kerken van Milaan. Oorspronkelijk gebouwd in de late 4e eeuw na Christus — hoogstwaarschijnlijk tussen 355 en 372 na Chr. tijdens het bewind van keizer Valentinianus I — werd de basiliek opgetrokken aan de zuidwestelijke rand van de oude Romeinse stad Mediolanum, die destijds fungeerde als de facto hoofdstad van het West-Romeinse Rijk. De opvallende octagonale plattegrond, een zeldzame bouwvorm in het Latijnse Westen, weerspiegelt de ambities van een imperiaal bouwprogramma dat wilde wedijveren met de grote kerkelijke bouwwerken van Constantinopel en Rome. De kerk werd ingrijpend herbouwd na een gedeeltelijke instorting in 1103 en opnieuw gerestaureerd in de 16e eeuw door architect Martino Bassi, die de koepel herstelde tussen 1573 en 1619, maar het essentiële vroegchristelijke ruimtelijke concept heeft zeventien eeuwen overleefd.

Direct voor de ingang van de basiliek staat een van Milaans meest indrukwekkende openluchtbezienswaardigheden: zestien granieten Korinthische zuilen, bekend als de Colonne di San Lorenzo. Deze zuilen werden niet voor de kerk gebouwd; ze waren oorspronkelijk onderdeel van een Romans openbaar gebouw uit de 2e eeuw — hoogstwaarschijnlijk een zuilengalerij bij de keizerlijke thermen of een tempel — en werden in de 4e eeuw hierheen verplaatst om een monumentale voorhof te vormen. Ze zijn ongeveer 8 meter hoog en worden nog altijd bekroond door een doorlopend architraaffragment; samen vormen ze de meest intacte Romeinse zuilenrij die nog bovengronds bewaard is gebleven in Milaan. Een bronzen standbeeld van keizer Constantijn I, opgericht in 1927, staat als wachter tussen de zuilen en herdenkt het Edict van Milaan uit 313 na Chr., dat vanuit deze stad werd uitgevaardigd en religieuze tolerantie door het gehele Romeinse Rijk verleende.

Binnen de basiliek bevindt zich de Kapel van Sant'Aquilino — een afzonderlijk octagonaal mausoleum dat aan de hoofdstructuur is aangebouwd en waarschijnlijk rond 400 na Chr. werd gebouwd — met de kostbaarste schatten van de kerk. De wanden zijn versierd met buitengewone vroegchristelijke mozaïeken uit de late 4e of vroege 5e eeuw, die Christus te midden van zijn apostelen afbeelden in een compositie die vergelijkbare Romeinse mozaïeken voorafgaat en een zeldzaam venster biedt op de beeldtheologie van de vroegste christelijke gemeenschappen. Een bewaard gebleven fragment van een verguld glazen mozaïek met een tronende Christus in de pose van een filosoof wordt beschouwd als een van de fraaiste voorbeelden van laat-antieke kunst in Lombardije. Onder de kapel bevindt zich een Romeinse crypte met fragmentarische sarcofagen en architectonische spolia.

Bezoekers die de basiliek naderen via de Corso di Porta Ticinese treffen de Colonne di San Lorenzo aan als een levendige openbare ruimte — de zuilenrij is een geliefd ontmoetingspunt voor Milanezen tijdens het aperitivo-uur, waardoor de oude stenen een verrassend levendige sociale sfeer krijgen. De toegang tot de hoofdbasiliek is gratis, terwijl voor de Kapel van Sant'Aquilino een kleine entreeprijs wordt gevraagd — een bezoek is absoluut een must. De kerk ligt in de Navigli-wijk, waardoor het eenvoudig te combineren is met een wandeling langs de historische grachten. Kom 's ochtends voor rustiger toegang tot het interieur en het mooiste natuurlijke licht dat door de koepel valt op het vroegchristelijke vloerplan daaronder.