Casa Batlló

Casa Batlló ligt aan de Passeig de Gràcia 43 in de Barcelonese wijk Eixample, een woongebouw van zes verdiepingen dat Antoni Gaudí tussen 1904 en 1906 verbouwde voor textielfabrikant Josep Batlló i Casanovas. Het oorspronkelijke pand was in 1877 gebouwd door architect Emili Sala Cortés — Gaudí's eigen vroegere leraar — en Batlló kocht het in 1900 met de bedoeling het volledig te slopen. Gaudí overtuigde hem van het tegendeel en stelde in plaats daarvan een radicale heruitvinding voor die de dragende structuur zou behouden, terwijl vrijwel elk oppervlak, elke gevel en elk interieuronderdeel werd vervangen. Het resultaat was zo ontwrichtend voor de gangbare esthetiek dat de Barcelonese gemeentelijke autoriteiten aanvankelijk een bouwvergunning weigerden; Gaudí diende in januari 1905 herziene plannen in, en de bouw verliep door tot 1906. Datzelfde jaar werd het gebouw genomineerd voor de prijs voor Beste Gebouw door de Barcelonese gemeenteraad, hoewel het die controversieel genoeg niet won.

De gevel is Gaudí's meest leesbare natuurlijke allegorie in steen en keramiek. De onderste verdiepingen zijn bekleed met golvende zandstenen zuilen, gebeeldhouwd om te lijken op de botten en kaken van een reusachtig dier — wat het gebouw zijn lokale bijnaam opleverde: Casa dels Ossos (Huis van de Botten). Daarboven is de gehele buitenhuid van het gebouw bezet met een mozaïek van gebroken keramische schijven (trencadís) in tinten blauw, groen en amber, die van kleur veranderen afhankelijk van de invalshoek van het zonlicht, en die de iriserend van visschubben of het oppervlak van de Middellandse Zee oproepen. Het dak, afgewerkt met geglazuurde keramische tegels in overlappende bogen, stelt de gebogen rug van een draak voor, met een met een kruis bekroonde torenspits — een lans van Sint Joris — die er doorheen prikt en zo de legende van Catalonië's beschermheilige rechtstreeks in de architectuur verankert. Binnenin daalt de centrale lichtschacht door het gebouw af, bekleed met gegradueerde blauwe keramische tegels die naar beneden toe donkerder worden om de afnemende daglichttoetreding te compenseren en op elke verdieping een perceptie van gelijkmatige lichtheid te behouden — een staaltje optische engineering dat volledig zonder elektrische modelleringstools werd bedacht.

Het piano nobile, of de beletage waar de familie Batlló woonde, is het middelpunt van het interieur. Het plafond van de salon wervelt in een doorlopende stucco-draaikolk, terwijl deuropeningen en scheidingswanden stromen zonder ook maar één rechte lijn, hun vormen ontleend aan de studie van gewrichtsverbindingen en organische groeipatronen. Gaudí herontwierp tegelijkertijd het ventilatiesysteem van het gebouw, de liftschacht en de achtergevel, en behandelde de structuur als één enkel organisme in plaats van een verzameling elementen. UNESCO schreef Casa Batlló in 2005 in als onderdeel van de Werelderfgoedlocatie "Werken van Antoni Gaudí", samen met zes andere gebouwen van Gaudí die deze aanduiding dragen. Sinds 2002 is het gebouw open voor het publiek, na decennia van privé-bewoning en commercieel gebruik — de bovenste verdiepingen herbergden nog zo recent als de jaren negentig huurders.

Bezoekers betreden het gebouw tegenwoordig via een zelfgeleide "Magische Nacht"- of dagelijkse ervaringsrondleiding die gebruikmaakt van ruimtelijke audio en augmented reality om Gaudí's symbolische intenties kamer voor kamer tot leven te wekken. Boek ruim van tevoren online tickets met een vaste toegangstijd, vooral voor de zomer en de week van Sant Jordi (23 april), wanneer de gevel dienst doet als decor voor het gevierde Barcelonese boeken-en-rozenfestival. Het gebouw bevindt zich op het zogenaamde Manzana de la Discordia — "Blok van Tweedracht" — naast Casa Amatller (1900) van Josep Puig i Cadafalch en Casa Lleó Morera (1905) van Lluís Domènech i Montaner, waardoor één enkel blok aan de Passeig de Gràcia een van de dichtstbebouwde concentraties van Catalaans modernistische architectuur ter wereld vormt. Kom vroeg in de ochtend voor het mooiste licht op de gevel en de minste drukte op de drakenrug van het dak.